ششم - رفتار اختيارى معمولى 158 هفتم - رفتار اختيارى عالى 159 هشتم - رفتارهاى تقليدى 160 نهم - رفتار ابداعى 160 آيا مىتوان انسان و تاريخ وى را از رفتارهائى كه در طول تاريخ از وى بروز نموده است شناخت 162 آيا بشر مدعى تكامل در بارهء رفتار خود شناخت صحيح داشته است 164 ادعاى تكاملى كه بشر به راه انداخته است فقط مىتواند تسليتى براى ورشكستگى و عقب ماندگى خود بوده باشد - 166 ذكر پنجاه و دو عامل انحطاط و سقوط كه منافى ادعاى پيشرفت تكاملى است 166 21 - پيامبران الهى مردم را با دور كردن از فساد و افساد و ترغيب و تحريك به صلاح و اصلاح در مسير تكامل قرار دادند 200 22 - چگونه پيامبران الهى با افساد كنندگان در روى زمين مبارزه كرده‌اند 202 متن و شرح جملاتى از خطبه قاصعه در نهى از فساد 207 عامل محرك تاريخ ، انسان 209 23 - كميت و كيفيت دخالت و تاثير انسان در تشكيل تاريخ خود چيست و چگونه است 212 منفعتگرائى در فلسفه تاريخ 214 تلاش انسان براى منفعت 217 معانى سنت در آيات قرآنى و نهج البلاغه 224 تقليد از گذشتگان در تاريخ و تكيه بر آنان 227 زندگى در پرتو حقايق نه در سايهء اقوام و ملل و شخصيتهاى گذشته 230 تناوب متفرق در تمدنها 231 بروز اعتلا و سقوط جوامع و تمدنها و فرهنگها از ديدگاه اسلام 233 عوامل بروز و اعتلاء و سقوط جوامع و فرهنگها و تمدنها از ديدگاه نهج البلاغه مقدمه اى در توصيف فرهنگ و تمدن از ديدگاه اسلام و مكتبهاى معمولى 244 1 - پاىبندى شديد به خصلتهاى نيكو 249 3 و 2 - پاىبندى شديد به اعمال پسنديده و پاىبندى شديد به امور نيكو و زيبا 250 4 - آرمانهاى بزرگ 251 5 - تكاپو در مخاطرات بزرگ و آثار پسنديده 253 6 - وفاء بعهد 256 7 - اطاعت از نيكوكارى 258 8 - نافرمانى و اعراض از كبر 258 نكتهء بسيار جالب در باره سه عامل حياتى تمدن 262 9 - قرار گرفتن در شعاع انگيزگىهاى فضيلت 264